|
Nazım Hikmet Ran
(1902-1963) Selanik'de doğmuştur (1902).
İlköğrenimini İstanbul'da Göztepe Taşmektep,
Galatasaray Lisesi ilk bölümü (1914), Nişantaşı
Numune Mektebi'nde tamamlamış, orta öğrenimi ise,
daha 12 yaşında iken yazdığı "Bir Bahriyelinin
Ağzından" adlı bir şiirini dinleyip çok beğenen
Bahriye Nazırı Cemal Paşa'nın öğüdü üzerine geçtiği
Heybeliada Bahriye Mektebi'nda yapmıştır (1918).
Nazım Hikmet Bahriye'yi bitirdikten sonra Hamidiye
Kruvazörü'ne stajyer güverte subayı olarak verilmiş,
bir gece nöbetinde üşütüp zatülcemp olmuş (1919),
sağlığını kazanamayınca askerlikten çürüğe
çıkarılmıştır (1920).
Askerlikten ayrıldıktan sonra, İstanbul'un
işgaline çok üzülen Nâzım Hikmet Millî Mücadele'ye
katılmak üzere Anadolu'ya geçmiş, Bolu Lisesi'nde
kısa bir süre öğretmenlik yapmıştır (1921). Rus
devrimiyle ilgilenen şair, bir süre sonra Batum'dan
Moskova'ya gitmiş ve Doğu Üniversitesi'nde ekonomi
ve toplumbilim okumuştur (1922-1924). Yurda
dönüşünden sonra Aydınlık dergisine katılmış, burada
çıkan şiirlerinden ötürü hakkında "gıyaben"
mahkumiyet kararı verildiğine öğrenince yeniden
Rusya'ya geçmiş, af çıkması üzerine Türkiye'ye
dönmüş ve bir süre Hopa cezaevinde tutuklu kalmıştır
(1928).
Nâzım Hikmet daha sonra İstanbul'a yerleşmiş,
çeşitli gazete ve dergilerle film stüdyolarında
çalışmış, ilk şiir kitaplarını çıkarmış ve
oyunlarını yazmıştır (1928-1932). Bir ara yine
tutuklanmış, Cumhuriyet'in 10. yılı dolayısıyla
çıkarılan af yasası ile özgürlüğüne kavuşmuştur.
Akşam Son Posta, Tan gazetelerinde Orhan Selim takma
adıyla fıkra yazarlığı ve başyazarlık yapmıştır
(1933).
Kara Harp Okulu öğrencileri arasında propaganda
yaptığı iddiasıyla yargılanmış, Harp Okulu Askeri
Mahkemesi'nce 15 yıl, ardından Donanma içinde
faaliyette bulunduğu iddiasıyla da Donanma
Komutanlığı Askeri Mahkemesi'nce 20 yıl olmak üzere
toplam 35 yıl hapis cezasına çarptırılmış, cezası
Türk Ceza Kanunu'nun 68 ve 77 maddeleri uyarınca 28
yıl dört aya indirilmiştir (1938). Demokrat
Parti'nin iktidara gelmesinden sonra çıkarılan af
yasası (1950) kapsamına alınması için aydınlar
tarafından açılan büyük bir kampanyanın ardından,
hukukçular yasal yollara başvurmuş, bu arada Nâzım
Hikmet'de hapishanede açlık grevine başlamıştır.
Sonunda Nâzım Hikmet'in geri kalan cezası affedilmiş
ve şair 13 yıl hapislikten sonra özgürlüğüne
kavuşmuştur.
Serbest bırakıldıktan sonra iş bulamayan, kitap
çıkaramayan şair için bu kez askerlik kararı
alınmış, 50 yaşında ve hasta olan Nâzım Hikmet çok
zor durumda kalmıştır. Öldürülmekten korkan şair,
kendisine hayran olan Refik Erduran (sonranın ünlü
oyun yazarı ve gazetecisi)'ın önerisini kabul etmiş,
onun yardımıyla bir motorla Karadeniz'de seyreden
Romanya bandıralı bir gemiye binerek Türkiye'den
ayrılmıştır.
Nâzım Hikmet, Moskova'da ölmüştür. (3 Haziran
1963).
YAZIN YAŞAMI
Nâzım Hikmet, hece vezniyle yazdığı ilk
şiirlerini Yeni Mecmua, İnci, Ümit ve Celal Sahir (Erozan)'ın
çıkardığı Birinci Kitap, İkinci Kitap vb.
dergilerinde yayımlamıştır. "Bir Dakika" adlı
şiiriyle Alemdar gazetesinin açtığı yarışmada
birincilik kazanmıştır (1920). Daha sonra Aydınlık,
Resimli Ay, Hareket, Resimli Herşey, Her Ay gibi
dergilerde yazan Nâzım Hikmet cezaevine girdikten
sonra yıllarca yayın yapamamıştır. Ancak, 1940'lı
yıllarda, Yeni Edebiyat, Ses, Gün, Yürüyüş, Yığın,
Baştan, Barış gibi toplumcu dergilerde İbrahim
Sabri, Mazhar Lütfi takma adlarıyla ya da imzasız
olarak bazı şiirleri çıkmıştır. Kuvâyı Milliye
Destanı İzmir'de Havadis gazetesinde tefrika
edilmiştir (1949). Destanı Yön dergisi yayınlayarak
(1965) Nâzım Hikmet'i yeniden okurlara ulaştırmış,
şairin yapıtına konan çemberi kırmıştır.
YAPITLARI
ŞİİR:
835 Satır (1929), Jokond ile Si-Ya-U (1929), Varan 3
(1930), 1+1=1 (1930-Nail V. ile), Sesini Kaybeden
Şehir (1931), Benerci Kendini Niçin Öldürdü (1932),
Gece Gelen Telgraf (1932), Taranta Babu'ya Mektuplar
(1935), Simavna Kadısı Oğlu Şeyh Bedrettin Destanı
(1936), Kurtuluş Savaşı Destanı (1965), Saat 21-22
Şiirleri (1965-Bas. Haz. M.Fuat), Memleketimden
İnsan Manzaraları (1966-1967-Bas. Haz. M.Fuat, 5
Cilt), Rubailer (1966-Bas. Haz. M. Fuat), Dört
Hapishaneden (1966-Bas. Haz. M.Fuat), Yeni Şiirler
(1966-Bas. Haz. Dost Yayınevi), Son Şiirleri (Bas.
Haz. Habora Kitabevi), Tüm Eserleri (1980-Bas. Haz.
A. Bezirci, 8 Cilt).
OYUN:
Kafatası (1943), Bir Ölü Evi Yahut Merhumun Hanesi
(1932), Unutulan Adam (1935), İnek (1965), Ferhat
ile Şirin (1965), Enayi (1965), Sabahat (1966),
Yusuf ile Menofis (1967), İvan İvanoviç Var mıydı,
Yok muydu (1985).
ROMAN:
Kan Konuşmaz (1965), Yeşil Elmalar (1965), Yaşamak
Güzel Şey Be Kardeşim (1966).
YAZILAR:
İt Ürür Kervan Yürür (1936-Orhan Selim takma
adıyla), Alman Faşizmi ve Irkçılığı (1936), Milli
Gurur (1936), Sovyet Demokrasisi (1936).
MEKTUPLAR:
Kemal Tahir'e Hapishaneden Mektuplar (1968),
Cezaevinden Memet Fuat'a Mektuplar (1968), Bursa
Cezaevinden Vâ-Nû'lara Mektuplar (1970), Nâzım'ın
Bilinmeyen Mektupları (1986-Adalet Cimcoz'la
Mektuplar, Haz. Ş. Kurdakul), Piraye'ye Mektuplar
(1988).
MASAL:
La Fontaine'den Masallar (1949-Ahmet Oğuz Saruhan
adıyla), Sevdalı Bulut (1967). |
Kim Kimdir?
2005