 Tarihin
çok eski zamanlarından beri birçok kültürde doğum
kontrolü amacıyla vaginaya spermisid maddeler
uygulanmıştır. Bunlar arasında borik asit,
risinoleik asit gibi bazıları günümüzdeki bazı jel
ve kremlerde hala mevcuttur.
17.yüzyılda Leeuwenhoek köpek spermlerinin bulunduğu
ortama yağmur suyu eklediğinde spermlerin hareketsiz
kaldığını bulmuştur.
Bundan iki yüzyıl sonra 1855’te Kölliker bu konuda
yaptığı ilk bilimsel araştırmada organik ve
inorganik tuzların spermlere toksik etki yaptığını
bulmuş ancak suyun sperm hareketlerini dudurucu
etkisinin ortama vakit geçirmeden tuz eklendiği
takdirde geri döndüğünü göstermiştir.
Daha yakın zamanlarda hücre biyokimyası ve sperm
hücresinin metabolizması hakkında elde edilen yeni
bilgilerin ışığı altında spermlerin fonksiyonel
aktivitesini bozan maddeler hakkında yeni bilgiler
elde edilmiştir. Bu maddeleri elektrolitler
sulfhidril bağlayıcı bileşikler, bakterisidler,
surfaktan ajanlar ve enzim inbitörleri başlıkları
altında toplamak mümkündür.
Vajinal spermisidler iki komponentten oluşmaktadır :
Aktif bölüm ve baz. Bazın fonksiyonu, spermisid
ajanı vajinada tutmaktadır.
Vajinal spermisidlerin çeşitli şekilleri mevcuttur.
Bunları şu şekilde sıralamak mümkündür:
1-Jel,
2-Krem,
3-Köpük,
4-Vajinal suppozituar,
5-Efervesan vajinal tablet
Bunlar tek başına kullanıldıklarında etkinlikleri
doğum kontrol hapları, spiraller, vajinaldiyafram ve
kondomdan daha azdır.
Jeller, kremlere oranla daha fazla lubrikasyon
yapmakla beraber koitus sonrasında fazla miktarda
akıntıya neden olmaları yakınma nedeni
olabilmektedir. Jel ve krem baz su ve ek maddelerden
oluşurken köpük de baz gazdan oluşmaktadır ve
kullanıldıktan hemen sonra uçmaktadır. Bu nedenle
köpük kullanımında akıntı daha az olmaktadır.
Köpüğün bir kullanımlık dozu 7-10 ml’dir.
Vajinal sipermisidler ancak geçici korunma örneğin
spiral takılacak bir hastada adet kanaması
beklenirken önerilmektedir. Kondomla birlikte
kullanılmaları halinde kondomun koruyucu etkisi çok
artırmaktadırlar.
Spermisid jel, krem ve köpükler koitustan hemen
önce, suppozituarlar ile efervesan tabletler ise 20
dakika kadar vajinaya koyulmalıdır. Koitus
sonrasında vulvanın dış kısmının sadece temiz suyla
yıkanması temizlik için yeterlidir. Ancak iç kısma
duş yapmak istendiği takdirde bu, koitustan en az 2
saat sonra yapılmalıdır.
Vajinal spermisidler kondom, diyafram gibi mekanik
yöntemlerle, takvim yöntemiyle birlikte
kullanılabilir. Düşük dozlu doğum kontrol hapına
başlanan ilk ayda ya da hap kullanırken iki veya
daha fazla tablet unutulduğunda hapla birlikte
kullanılabibilir.
İlişki öncesindki sevişme üzerinde olumsuz etki
yaptığı, kadın veya erkeğe estetik yönden itici
geldiğinden, alerjik reaksiyona neden olduğunda ya
da kadında genital cilt hastalıkları mevcut
olduğunda vajinal spermisid kullanılması
sakıncalıdır.
Dr. Süreyya MENTEŞ |
Sağlık /
2005